Stress in de geldmarkt?

23 augustus 2011

Monetair Systeem

De Eurocrisis zet het Europese bancaire systeem onder druk. Zorgen nemen toe of Europese banken op een goede manier toegang hebben tot de geld- en kapitaalmarkt. Eerder werd bekend dat een Europese bank een $500 miljoen USD swap was aangegaan met de ECB1 tegen een rente die significant boven de geldende marktrente lag. Ook was er een $200 miljoen FX swap tussen de NY Fed en de Zwitserse centrale bank (hoewel deze al weer is teruggedraaid). Het wakkerde de zorgen over funding problemen bij Europese banken aan.

De herinnering aan grote stress in het financiële systeem staat bij iedereen in het geheugen gegrift. Na de val van Lehman droogden verschillende markten op en wantrouwden banken elkaar in hoge mate. Om het financiële systeem niet om te laten vallen, namen centrale banken over de hele wereld vele zeer onorthodoxe maatregelen.2 Het hielp. De stress in de geld- en kapitaalmarkt nam af en het leek back to normal. Totdat de Eurocrisis haar intrede deed.

Fed liquidity 2008

Natuurlijk is niemand wars van een gevoel van sensatie, en dus worden de vergelijkingen met 2008 snel gelegd. Maar is dit terecht?

In 2008 waren het de bekende exotische gestructureerde producten, de CDO's, ABS, MBS, RMBS en ga zo maar door, waarover grote onzekerheid bestond. De complexiteit van deze producten was gigantisch en het betrof een niet gereguleerde markt (OTC markt), waardoor het onduidelijk was wat de blootstelling van banken aan deze producten was. Dit leidde tot een groot onderling wantrouwen tussen banken, aangezien niemand daadwerkelijk de sterkte van de balans van de ander goed in kon schatten. 

Door ingrepen van de centrale banken zijn deze producten voor een groot deel van de balansen van de banken. Zo kocht de Fed voor $1,25 biljoen aan MBS.3 Dit hielp de balansen van de banken te verbeteren. Echter, banken zijn nooit echt geherstructureerd en met name in Europa zijn de leverage ratio's van banken nog zeer hoog:4

Bank leverage

Verder helpt de aanpassing van accountingsregels (waardoor bezittingen in gevallen niet meer tegen marktprijzen of fair value in de boeken hoeven te staan) natuurlijk ook niet om de transparantie van de bankbalans te verbeteren. Het gevolg is dat in perioden van stress het onderlinge wantrouwen weer gemakkelijk toe kan nemen.

Echter, de stress bij Europese banken is nu vooral gekoppeld aan de stress die de soevereine Europese lidstaten ondergaan. In de woorden van het IMF:4

In the euro area, the prospects for the financial sector remain closely tied to sovereign stress. Although their capital ratios have been bolstered since the onset of the crisis, many banks still face investor doubts about their financial future. Problems are most acute in those euro area countries where the very adverse situation in the real estate markets heralds further writedowns, and where strained public balance sheets weigh on the creditworthiness of banks. More generally, still-high bank leverage means that many financial institutions find it difficult to secure market funding on adequate terms in the absence of some form of public support.

De huidige problemen worden niet veroorzaakt door complexe, weinig inzichtelijke producten, maar met name door staatsobligaties, waarvan de blootstelling beter is in te schatten. Echter, door de gigantische omvang van de portefeuilles van staatsobligaties zullen afschrijvingen van grote landen al zeer snel leiden tot insolvabiliteit van vele banken. Mede daarom kan de Eurocrisis in potentie verstrekkende gevolgen hebben.

Maar hoe groot is de huidige stress nu?

Een maat om de stress in de geldmarkt te meten is de Euribor-OIS spread. Zie hier voor een korte uitleg over OIS. De Euribor-OIS spread kan worden gezien als een maat voor de onderlinge inschatting van kredietwaardigheid van de verschillende deelnemers in de geldmarkt. Een hoge Euribor-OIS spread betekent dat er een groot wantrouwen is betreffende de kredietwaardigheid van de tegenpartij en duidt zodoende op stress in de geldmarkt.

Wordt de situatie in 2008 vergeleken met nu, dan wordt de volgende figuur verkregen:5

Euribor OIS spread

De stress op de geldmarkt is dus aanzienlijk toegenomen. Maar nog steeds ver onder de niveau's van eind 2008.

Ook is de stress met name gericht op de Eurozone, terwijl in 2008 alle banken 'verdacht' waren:6

Bor-OIS spread

Wat echter wel erg zorgwekkend is, is de hoogte van de Credit Default Swaps (CDS; 'verzekering' tegen kredietrisico) van Europese banken:7

CDS European Banks

Verder hebben Europese banken moeite met het aantrekken van kapitaal:8

Term Funding Eurozone banks

en zijn in hogere mate afhankelijk van ECB liquiditeit:6

Euro banks ECB funding

Banken in de Eurozone houden meer reserves aan dan noodzakelijk is:7

Deposit Facility ECB

wat duidt op verhoogde onzekerheid bij de banken zelf. Verder trekken Amerikaanse money market funds geld weg uit Europa door de verhoogde onzekerheid.9

Al met al is het plaatje zeker niet rooskleurig en is er duidelijke stress in het bancaire systeem. Vergelijkbaar met eind 2008 is het echter (nog) niet.

De grote vraag blijft hoe Europa haar problemen te lijf gaat. Mijns inziens reflecteert de hier geschetste data deze onzekerheid. Op dit moment is het zorgwekkend, maar niet catastrofaal. Het achter de curve blijven aanlopen van Europese politici verbetert de toestand echter niet. En in die context zijn de volgende woorden van Merkel weinig hoopgevend:10

“Politicians can’t and won’t simply run after the markets,” Merkel said in the chancellery interview, her first since returning from a three-week summer break. “The markets want to force us to do certain things. That we won’t do. Politicians have to make sure that we’re unassailable, that we can make policy for the people.”

Hoewel ik het met de strekking eens ben dat het welzijn van het volk op de eerste plek moet komen, is het in de praktijk meer een excuus voor traag en te beperkt handelen. Als het volk daadwerkelijk op de eerste plek stond, dan was ordelijke desintegratie in ieder geval een optie geweest. Nu is dat onbespreekbaar. Tot dusver hebben politici alleen actie ondernomen als de markt hen daartoe dwong. Was dit niet gebeurt, dan was de situatie naar mijn mening een stuk erger geweest. De woorden van Merkel lijken in theorie mooi, maar zijn in de praktijk een slecht excuus voor incapabel handelen.

1. http://www.ecb.int/mopo/implement/omo/html/USD11033_all.en.html

2. Figuur 1 is afkomstig van Bloomberg: http://www.bloomberg.com/data-visualization/federal-reserve-emergency-lending

3. http://www.newyorkfed.org/markets/mbs_faq.html

4. http://www.imf.org/external/pubs/ft/gfsr/2011/01/pdf/text.pdf

5. https://www.wellsfargo.com/downloads/pdf/com/research/foreign_exchange/fx_express_currency_update/fxexpress_currency_08162011.pdf

6. Rene Defossez, Special Report No.94, Natixis, 18 augustus 2011

7. http://mediaserver.fxstreet.com/Reports/737c47fb-5c30-4634-a2fa-59dbdb07773f/3204dec3-44a5-4c62-b225-1d27f89e4ad4.pdf

8. http://ftalphaville.ft.com/blog/2011/08/15/652766/a-grinding-credit-crunch-in-the-periphery/

9. http://www.ft.com/intl/cms/s/0/1cda4056-b495-11e0-a21d-00144feabdc0.html#axzz1VlaoSDKD

10. http://www.bloomberg.com/news/2011-08-21/merkel-says-common-euro-area-bonds-would-bring-debt-union-not-stability.html

, , , , , , , , , , , , , ,

35 Responses to “Stress in de geldmarkt?”

  1. Pieter Says:

    "De grote vraag blijft hoe Europa haar problermen te lijf gaat"
    Je verwijt gaat naar Europese politici en in het bizonder mevrouw Merkel die te traag en te beperkt zou handelen. Daar ben ik het niet mee eens. Als er één Europese politicus is die tegen de stroom in durfde te gaan dan is het Merkel. Zij was het die in najaar 2008 (!) met de analyse kwam dat de kredietcrisis was veroorzaakt door het goedkoop geld beleid van de centrale banken. Die correcte analyse werd door Trichet niet gepikt. Zij kreeg een telefoontje en moest van Trichet verder haar mond houden, wat ze ook gedaan heeft. Want het monetaire beleid is in Europa uitbesteed aan de ECB. Het is naar mijn mening niet eerlijk om Merkel nu te verwijten dat ze te traag is en te beperkt zou hebben gehandeld. Zij kreeg in 2008 opvallend weinig steun van andere Europese politici en van zogenaamd onafhankelijke wetenschappers
    Als je verwijten wilt maken dan moet je dat m.i. doen in de richting van de ECB. De hoofdoorzaak van de kredietcrisis en de huidige schuldencrisis is het goedkope geldbeleid dat door de ECB (en andere centrale banken) is gevoerd. De ECB had op tijd moeten inzien dat het goedkoop geldbeleid tot een onhoudbare situatie zou leiden. De ECB en niet Merkel had ervoor moeten zorgen dat er bijtijds een plan B (ordentelijke desintegratie) en een plan C (ordentelijke tijdelijke desintegratie) op tafel lag. Dat heeft de ECB nagelaten en dat betekent dat ze in Frankfurt kennelijk niet begrijpen wat er aan de hand is. Merkel geeft er blijk van dat wel te begrijpen. Goedkoop geld leidt tot economische stagnatie en financiële instabiliteit.
    Wat je politici wél kunt verwijten is dat ze het verlenen van financiële steun in 2008 en 2009 niet veel meer hebben gekoppeld aan gedwongen aandelenemissies. Dan zouden Europese banken nu veel minder kwetsbaar zijn en zouden we nu minder in de rats zitten over de gevolgen van een mogelijk uiteenvallen van de Euro.. Zwitserland heeft zijn twee systeembanken wel gedwongen om een buffer van ongeveer 20% aan te houden. Hierdoor maken Zwitserse banken nu minder winst, maar loopt de bevolking minder risico.  
    Ik denk dat Merkel de huidige situiatie te ondoorzichtig vindt en daarom niet aan de knoppen wil draaien. Zij lijkt te kiezen voor meer marktwerking. Wat is daarop tegen?

    Reply

    • Taco Says:

      Hallo Peter
      Gedeeltelijk mee eens. Heel kort: De banken zouden gedwongen moeten worden om obligaties om te ruilen in aandelen. De huidige aandeelhouders zouden hun aandelen bij het oudpapier mogen stoppen. Dat krijg je als je massaal kiest voor een waardeloze CEO en comissarissen die het ook niet begrijpen (Win Kok)
      De Bail In methode zoals uitgelegd in dit Blog.

      Reply

      • Pieter Says:

        Hallo Taco,
        Bail in lijkt me ook uitstekend.
        Een vraag, die bij me opkomt nu je Kok noemt (en eerder Bos) is waarom heeft Bos ABN/AMRO genationaliseerd en niet de ING? De ING verzorgt het internationale betalingsverkeer. De aandelen waren voor een prikkie te koop. Toch besloot Bos om niet de ING over tenemen, maar alleen de giftige hypothekenportefeuille. Hierop gaat de Nederlandse overheid tenminste 5 miljard op verliezen. Waarom heeft Bos geen aandelen ING genomen. De Zwitserse overheid heeft dik verdiend op de steunoperatie aan de twee systeembanken, maar de Nederlandse overheid lijdt dik verlies. En waarom laat de Rekenkamer zich met een kluitje in het riet sturen bij het beoordelen van de huidige waarde van de hypothekenportefeuille?
         

        Reply

        • Taco Says:

          Wat ik al vermoed en wat ook is bevestigd door mensen dicht bij de zaak.
          De verplichtingen van ING zijn te groot voor de Nederlandse staat. De paar grote Nederlandse banken hebben verplichtingen gelijk aan 4 x het GDP van Nederland. Men was in 2008 bang voor het IJsland scenario. (overigens is IJsland het enige land in de wereld dat de banken crisis goed heeft aangepakt) Niet alleen heeft Nederland een gedeelte van de ING shit gegarandeerd, de ECB heeft ook leningen aan ING gegeven met als onderpand assets die gewaardeerd zijn volgens de methode "mark to fantasy". Of denk aan het Ierland scenario.

          De Nederlandse banken zijn insolvent (dat is niet failliet). Maar met een onderneming die insolvent is geld verdienen is heel moeilijk en in een echte markt economie zo goed als onmogelijk. (De mannen die altijd gepleit hebben voor het Neo Liberalisme en marktwerking zijn nu opvallend stil. )
           
          Dat de Zwitserse overheid dik verdient heeft, weet ik niet. Wel een interessant punt. Ik zal eens kijken wat daar achter zit Maar in de wereld van de financiële illusionisten is niets zoals het lijkt. In Zwitserland zit heel veel vermogen van de zelfde financiële elite die de boel uit de hand heeft laten lopen. Ik vraag mij af wat voor spel daar gespeeld wordt. Is de stijging van de Zwitserse Mark (die de economie daar nu sloopt) een pomp en dump schema? Geld van argeloze investeerders gaat naar Zwitserland, geld van de financiële boeven gaat uit Zwitserland (tegen een mooie koers) en wordt nu omgezet in fysiek goud? Het zou mij niet verbazen. Misschien heeft iemand een betere verklaring. Het spel is nog niet over.
           
          We zijn nu in het stadium dat de afschrijvingen op soeverein debt plaats vinden maar na 4 jaar zijn de verliezen op vastgoed nog steeds niet genomen. Die lopen in dezelfde orde grote als de huidige problemen in Griekenland.
          Het idee dat we echt gaan verdienen op Banken is een sprookje. De hele Griekenland operatie is niet alleen een redding van Griekenland maar ook een verkapte bankenredding. Alleen wordt deze niet geboekt onder het kopje "bankensteun". De banken zijn immers de leningen geheel vrijwillig aangegaan. 
          De Ierse belasting betaler wordt direct aangeslagen voor absurde investeringen van Europese banken in vastgoed. Dat de Ieren niet overgegaan zijn tot rellen waarbij ze hun banken en regering gebouwen platbranden pleiten niet voor ze. Wat in Ierland gebeurt is, is absurd, 100% diefstal. Daar is de burger geplunderd door de financiële Europese bank elite en als dank zijn ze de I van de PIGS geworden.

          Men probeert in de komende jaren op allerlei manieren de Banken te redden zonder dat wij de burgers het door hebben dat het 100% banken steun is.
           
          Dat Bos de ING niet genationaliseerd heeft is het enige goede wat deze man gedaan heeft zover ik kan verzinnen. Het aandeel ING staat nu weer op de waarden van 2008. En dat is waarschijnlijk 5 Euro te veel ;-)
          Voor nog meer ellende
          Zie ook http://www.reuters.com/article/2011/08/24/banks-funding-government-guarantees-idUSL5E7JN1Z220110824
           

          Reply

          • Pieter Says:

            Weer wat geleerd, wat ik niet wist. Dit neemt niet weg dat Nederland de ING niet kan laten omvallen als er liquiditeitsproblemen ontstaan. Het internationale betalingsverkeer loopt immers via de ING. Komt er dan alsnog een fusie tussen ABN/AMRO en de ING? 
            Wat de ECB betreft ben ik het met je eens dat de ECB het beter doet dan de FED en de BOC. Het verschil tussen korte en lange rente was in de afgelopen jaren in Europa kleiner dan in de USA,  De vraag is echter wat deze indicator nog waard is als centrale banken staatsobligaties gaan opkopen en zodoende de lange rente drukken. Dan verliest deze indicator aan betekenis en moeten we terug naar een andere indicator, zoals de geldgroeiindicator. Dan blijkt ook dat de ECB het beter doet dan de FED

            Reply

    • Remco Schrijvers Says:

      Als er één Europese politicus is die tegen de stroom in durfde te gaan dan is het Merkel.

      Tot nu toe heeft ze elke keer wat geroepen om vervolgens, genoodzaakt door omstandigheden, toch haar standpunt aan te passen. Dat heeft alleen maar geleid tot verhoogde onzekerheid.

      Zij was het die in najaar 2008 (!) met de analyse kwam dat de kredietcrisis was veroorzaakt door het goedkoop geld beleid van de centrale banken.

      Een te lage rente en te soepele voorwaarden voor kredietverlening hebben zeker een grote rol gespeeld, maar in de Eurocrisis spelen ook nog vele andere redenen een rol.

      Het is naar mijn mening niet eerlijk om Merkel nu te verwijten dat ze te traag is en te beperkt zou hebben gehandeld.

      Het punt is dat de ECB niet heel veel kan uithalen zonder haar bevoegdheden ver te overschrijden. De politiek (fiscaal beleid of desintegratie) moet hier haar verantwoordelijkheid nemen. Duitsland, als grootste economie in Eurozone, laat het hierin ernstig afweten.

      De ECB had op tijd moeten inzien dat het goedkoop geldbeleid tot een onhoudbare situatie zou leiden.

      De oorzaak van de Eurocrisis ligt zeker niet alleen in een ‘goedkoop geldbeleid’. Ook zou het democratisch zeer dubieus zijn als de ECB beslissingsbevoegdheden krijgt over wel of niet desintegratie. Dat is duidelijk een politieke bevoegdheid.

      Reply

  2. Taco Says:

    Hallo Remco.
     
    De FED "Secret life line" is 100% corruptie. Hoe kan de markt werken, hoe kan er "prijs discovery" of arbitrage plaatsvinden als de FED in het geheim beursgenoteerde bedrijven voorziet van fiat geld. Het gaat hier niet alleen om banken, in de lijst staan ook Toyota en Ford. Ieder die aandelen of obligaties gekocht heeft in deze tijd  is 100% opgelicht door de financiële autoriteiten.

    De laatste gelovige in financiële markten moeten nu begrijpen dat de huidige markten 100% corrupt zijn.

    Het verschil met 2008 is dat er geen paniek is, maar het geloof van het grote publiek in de huidige financiële clowns zal in de komende maanden geheel verdwijnen steeds meer mensen begrijpen dat ze te maken hebben met oplichters.

    De absurde inkomsten van CEO's, managers en bankiers kan dan niet meer worden betaald met het geld van domme investeerders. Zelfs mijn vrienden die grote bewonderaars zijn van Rinnooy Kan (er loopt in de VS een rechtszaak tegen hem) en Weijers zullen, nadat ze opnieuw hun geld zagen verdampen op de beurs  (ING 45% lager in een half jaar) begrijpen dat ze worden belazerd.

    We zullen zien dat de markt het linkse ideaal gaat verwezenlijk: loon-nivellering. De financiële elite is al door de markt al geëlimineerd overheden doen krampachtig hun best om deze jokers te redden. Socialisme voor de rijken noemen mijn geest verwanten dat in de VS.

    Voor wie begrijpt dat het FD niet meer is dan een advertorial en dat een inkomen van meer 200.000 een signaal is van realiteit verlies is er natuurlijk wel wat te verdienen op de beurs.
    Een short op Apple (grote kans dat de opvolgers van Jobs overbetaalde ja knikkende "top" managers zijn, die de boel in 4 jaar de soep in draaien.) of berkshire hathaway (Het ponzi fonds betaald geen divident uit en als Warren nu 81 er mee stopt is het drama niet te overzien schat ik in ) levert op de lange duur waarschijnlijk veel meer rendement op dat een aandeeltje ABN-AMRO van meneer Zalm, die in mei nog dacht ABN-AMRO naar de beurs te brengen (Hoe disconnect met de werkelijkheid kan je zijn)

    Reply

    • Taco Says:

      Bedenkt dat "een krediet demand" van 1.2 trilion opeens in het geheim van de markt was verdwenen. 100% markt manipulatie.
       

      Reply

      • Remco Schrijvers Says:

        Bedenkt dat "een krediet demand" van 1.2 trilion opeens in het geheim van de markt was verdwenen. 100% markt manipulatie.

        Dit waren allen bekende programma's en ook de sluiting van de faciliteiten was publiek bekend. Het is ook niet zo dat 1,2 triljoen opeens weg is ofzo. De meeste faciliteiten waren erop gericht het functioneren van de geldmarkt in stand te houden. Banken wantrouwden elkaar namelijk zo, dat normaal functioneren niet mogelijk was. De centrale bank greep in. Dat is o.a. waarom deze is opgericht (lender of last resort).

        Reply

        • Taco Says:

          De lijst had gelijk openbaar gemaakt moeten worden. Blooomberg heeft de lijst gekregen nadat ze naar de rechter zijn gestapt. In Europa sirculeert ook zo'n lijst die wij de burgers van Europa niet mogen zien.

          Reply

    • Remco Schrijvers Says:

      De FED "Secret life line" is 100% corruptie.
      De "secret life lines" waren niet echt geheim in de zin dat de algemene faciliteiten en voorwaarden daarvan gewoon openbaar zijn en waren. Wat nieuw is, is dat nu bekend is hoeveel ervan gebruik is gemaakt door de specifieke banken. Hiervoor waren alleen algehele totaalbedragen bekend.

      Het zijn inderdaad noodmaatregelen die grote impact hebben gehad op aandeel- en obligatiehouders en uiteraard een verstorend effect hebben. Dit is een afweging geweest: het verstorende effect tegen de situatie die zou zijn ontstaan als niet was ingegrepen met noodmaatregelen. Zoals op dit blog vaak beschreven had ik andere 'nood'maatregelen verkozen, met name een herstructureringsregiem voor banken (dat was en is er nog niet) en fiscale stimulering (die naar maatschappelijke relevante projecten en belastingverlaging gaat en niet naar banken). Verder hadden de centrale banken zeker de geldmarkt op gang moeten blijven houden, dus veel van de liquiditeitsprogramma's kan ik me wel in vinden. Alleen hadden die gecombineerd moeten worden met herstructurering. Ik weet dan ook niet waarom de liquiditeitsprogramma's volgens jou 100% corruptie is.
       

      Reply

      • Taco Says:

        Op de financiele markte draaien op prijs discovery en arbitrage. Met deze geheime ingreep was dat onmogelijk. Het was geheel onbekend dat ook niet banken een beroep hebben gedaan op de faciliteit. Door de list geheim te houden heeft de markt niet kunnen werken. Vraag en aanbod is de essentie van de markt. Als een gedeelte van de vraag stiekem wordt voorzien door de FED heet dat markt manipulatie. Volgens mij is dat strafbaar.
        McDonalds Corp, Harley-Davidson-inc en Ford Motor zijn geen banken en staan wel op de lijst. De documenten waren op moment geheim en hebben voorkomen dat er echte prijs-discovery heeft plaatsgevonden. De krediet vraag voor Ford op dat moment lag veel hoger dan op dat moment in de markt bekend was. Bij een hogere vraag hoorde ook een hogere prijs.
        Personen die obligaties en aandelen hebben gekocht, hebben in 2008 veel en veel te veel betaald voor hun aandelen. Zonder interventie zouden de prijzen veel gunstiger zijn geweest. Dat de prijzen toen al laag waren is geen argument. Dit is de Markt. Daarnaast  zijn er bij elke handel twee partijen. Met deze interventie is de markt enorm verstoord. Bij voorbeeld de Ford shorts en de schrijver van put opties zijn door deze interventies een oor aangenaaid.
        Al dat gejammer hoe erg het allemaal was in 2008 slaat nergens op, dit is onderdeel van een markteconomie. Ik had in 2008 voor mijn bedrijf een liquiditeit reserve om 1 jaar zonder klanten door te draaien. 1997-2002 en 2004-2008 waren enorm goede tijden. Wie toen niet zijn liquiditeit reserve heeft opgebouwd had na 2008 geen bestaansrecht. Markt economie is niet een peuterspeelzaal waar de grootste jankers gered worden. Daarnaast zitten er jongen en meisjes aan de top van deze bedrijven die zo knap en geniaal zijn dat ze een inkomen van 6 cijfers genieten. Dan is niet je bonus en je jaarloon wat de hoogste prioriteit heeft maar je bedrijf continuïteit. Het was logisch geweest als Ford in 2008 een stapel goud in zijn kluizen had liggen waarmee ze de 4 maande in 2008 waren doorgekomen. Het gaat volgens mij maar om vier maanden.
         Dat het niet leuk is en de uitkomst vervelend is voor sommige stakeholders is volgens mij geen rede om andere stakeholders een poot uit te draaien.
        Mijn postbode is ook alles kwijt dankzij de markt economie en krijgt ook geen "secret live line”.
         

        Reply

      • taco Says:

        De FED's argumentatie om deze leningen geheim te houden is onder andere: "it would  damaging stock prices" Dat is, de FED hield informatie achter om te voorkomen dat de stock-prijs van deze instellingen zou dalen. Dat is markt manipulatie.
         
         

        Reply

  3. Taco Says:

     Bottom line:
    Er is geen paniek, maar het laatste beetje vertrouwen is nu geheel weg. In 2008 werden banken gered, maar overheden kunnen niet gered worden.
    Er is nu sprake van een bond bubbel. De FED kan de rente laag houden maar daarmee worden spaarders en pensioenen weggevaagd.
    Doordat de reële rente om T-Bonds negatief is, voldoet de VS feitelijk niet meer aan zijn betalingsverplichting. In reële termen krijgt men niet eens de notiale waarden terug.
    Dankzij de vrije hand die de banken van de CFTC gekregen heeft zal de olie speculatie de economie in de VS breken. 4.5 dollar per gallon is ongeveer het breekpunt. We staan nu ongeveer op 3.80. (30% groei in 1 jaar in 2010/2011 Nog een keer 30 % erbij en we staan ruim boven de 5 dollar)
    Het kan 1 jaar duren het kan twee jaar duren, we gaan zeker een ongekend financieel drama tegemoet.
    De babbelaars op de financiële babbel-boxen zoals FD en BN-radio beweren nu dat de financiële overheden nu meer voorbereid zijn dan in 2008. Het is duidelijk dat de financiële overheden geen benul hebben wat ze moeten doen. Wie dat nog niet begrijpt is ziende blind.
    In de 3 afgelopen jaren hebben ze niets serieus geregeld en niemand kan een oplossing verzinnen voor de begroting drama's en de banken die insolvent zijn. BAC mocht een greep doen in de kas van de beleggers van Warren Buffet, maar deze laatste zal deze operatie niet meer tot een goed eind weten te brengen in zijn werkzame leven.
    De situatie is nu oneindig slechter dan in 2008, de terminale financiële patiënt is op sterven na dood en heeft zojuist een longontsteking opgelopen.
     

    Reply

  4. Pieter Says:

    Hallo Remco,
    Uit je overzicht van de default premies blijkt dat de Eurocrisis zich naar een climax lijkt te bewegen, Een actuele vraag, die in dit kader ter discussie zou moeten staan, maar dat niet doet is of Europa gebaat is met een zwakke of juist met een sterke Euro. (uitgaande van de veronderstelling dat een meerderheid van de Europeanen de Euro wil handhaven). Degenen die alle of zoveel mogelijk landen binnenboord willen houden zullen pleiten voor een zwakke Euro. De vraag is of Europa niet meer gebaat is met een sterke Euro, Van China en India kun je met een lage wisselkoers niet winnen. Dit pleit voor een sterke Euro, waardoor je geprikkeld wordt om middels een sterke balans en versnelde technologische vernieuwing de concurrentie een stap voor te blijven. Ook voor de handel (export) lijkt mij een sterke en stabiele wisselkoers een voordeel. (voor dit doel had je vroeger gouden dukaten). Daarbij komt dat het Westen te maken heeft met een snel toenemende demografische last. Dit pleit eveneens voor een sterke Euro. Voor een sterke Euro is een hogere lange reële rente nodig. Voor het terugdringen van de te hoge schuldenlast in het Westen is eveneens een hogere lange reële rente nodig. Daarom lijkt het mij gewenst dat de ECB onder druk wordt gezet om de voor- en nadelen van het voeren van een goedkoop geld beleid te heroverwegen. Het idee dat het gevaarlijk zou zijn om het beleid van de ECB ter discussie te stellen, zoals de NRC in navolging van Wellink doet, acht ik verwerpelijk. Voor het Westen is belangrijk dat het monetaire beleid van de centrale banken zo snel mogelijk wordt bijgesteld. De lange reële rente hoort op lange termijn op 2,5 à 3% te liggen en niet op 1%. Als men van dit historisch gemiddelde wil afwijken zal men met heel sterke argumenten en met empirisch bewijs moeten komen, Tot op heden heb ik geen goede argumenten gehoord.en geen empirisch bewijs gezien. 
    Saillant is dat Wellink in 1990 schreef dat de hoge lange reële rente (toen 5%) het gevolg zou zijn van te hoge overheidstekorten. De werkelijke oorzaak was een geheel andere, die ik hier niet zal verklappen. Gelet op de huidige hoge overheidstekorten en de lage lange reële rente bestaat er daarom alle aanleiding om de deskundigheid van centrale bankiers ter discussie te stellen, Laten zij aantonen dat ze hun hoge salarissen waard zijn en verantwoording afleggen over het goedkope geld beleid dat ze in de afgelopen 15 jaar hebben gevoerd.
    In de huidige discussie over de Euro staan de begrotingstekorten en de schuldenplafonds centraal, terwijl het evenwichtsniveau van de lange reële rente en daarmee de wisselkoersen centraal zou moeten staan.
    De vraag blijft of de Eurozone eenzijdig de lange reële rente zou moeten verhogen. Beter is als alle landen dit zouden doen. Maar als de miljardairs in de USA en China niet mee willen werken (net als bij het milieu en bij het internationale hof van justitie) moet de Eurozone dan toch doorzetten en als eerste een krapper monetair beleid gaan voeren? Ik denk van wel. Wat denk jij?
     

    Reply

    • Taco Says:

      100% mee eens. Overigens staat de ECB nu onderdruk om de rente weer te verlagen.
      Van de drie groet spelers ECB FED en PBC doet de ECB het, het nog het minst slecht.
       
       
       

      Reply

      • Taco Says:

        Ik zit zojuist de top tien aandelen te bekijken van dividend koning warren buffet. De top tien aandelen hebben allemaal een divident yield van rond de 2 a 3 procent. Een bankrekening doet het beter. Wat ook opvalt is dat alle aandelen sinds 1997 enorm zijn toegenomen 300% in een paar jaar. 1997-2000. Dit is ook ongeveer het begin van de goedkoop-geld politiek. In 1996 had ik een 10 jaar hypotheek voor iets meer dan 6% en dat was toen een koopje.
        Zodra de rente weer toeneemt naar gewone waarden, vermoed ik dat de beurs ook weer na zijn pre 1997 niveau terugkeert. In dat is onder het niveau van het dieptepunt van 2008. Ik schat nog 75% eraf. Want wie wil er nog een divident rendement van 2% op risico dragent kapitaal als je bij de bank 5 of 6% kan krijgen. Dan opent het ABP een rekening bij de ING
        Nogmaals het systeem zit in een spagaat. Deze lage rentes kunnen alleen gehandhaafd worden bij een enorme groei waarbij winst vooruitzichten toenemen en de beurskoersen stijgen, zodat men rendement op kapitaal groei kan realiseren. Dit laatste is nu uitgesloten. Aandelen zijn nu goedkoop maar ik schat zo in dat ze over een paar maanden/jaren nog veel goedkoper zijn.
         
        Het wordt nog een leuke herfst.
         

        Reply

    • Remco Schrijvers Says:

      Zelf ben ik een voorstander van flexibele wisselkoersen, waarbij de consequentie op de wisselkoers een onderdeel is van de afwegingen over te volgen beleid.

      Een laag wisselkoers-beleid is een subsidie voor exporteurs en een sterke wisselkoers een subsidie op import. Export is in reële zin een "cost" voor de maatschappij, import een "benefit". Ik denk dat over het algemeen economieën gebaat zijn bij een sterke interne effectieve vraag: structurele handelstekorten/overschotten zijn meer een overgangsfase dan een eindfase naar mijn mening. Bijv, China wil een groot handelsoverschot behouden omdat de binnenlandse vraag ver tekort schiet. Zou dit niet zo zijn, dan is het niet logisch om zoveel te exporteren: het geeft inflationaire druk (extra vraag buitenland), en je verruilt reële producten voor financiële bezittingen. Een flexibele wisselkoers zou automatisch dit proces ondersteunen doordat de yuan zou appreciëren.

      Gezien het feit dat export een reële cost is voor een maatschappij denk ik dat op langere termijn een sterke munt voordelig is. Alleen ik zou het nooit het hoofdonderdeel van beleid maken: zet je namelijk een doel voor je wisselkoers dan wordt je eveneens beperkt in de mogelijkheden voor fiscaal beleid.

      Kortom, uiteindelijk denk ik dat het beste is om soevereiniteit over de munt te hebben en te opereren onder flexibele wisselkoersen. Dan wordt maximale flexibiliteit verkregen over te voeren beleid. De impact van beleid op de wisselkoers is een onderdeel, omdat het een kruisbestuiving is: fiscaal beleid heeft indirect impact op de wisselkoers en de wisselkoers heeft indirect impact op economie en zodoende fiscaal beleid. Alleen igv ernstige disallocaties (zeer groot onevenwicht op de handelsbalans bijv) zou ik ingrijpen.

      Dus, hoewel een sterke wisselkoers zeker voordelen heeft, bezie ik dit niet als een doel op zich, maar een van de variabelen in het te bepalen optimale economische beleid.

      Reply

    • Remco Schrijvers Says:

      Nog een punt: zolang er nog geen structurele oplossing is voor de Eurozone, is het naar mijn mening niet verstandig om bijv de rente te verhogen. Dit zet een zware druk op de landen in de periferie en lost op korte termijn niets op.

      Reply

      • taco Says:

        Volgens mij wordt de pereferie wat groter zodra de rente oploopt. ;-)
        Daarnaast heeft een hogere rente ook gevolgen voor banken. De lange uitstaande schulden moeten tegen hogere korte rente gefinancierd worden.
        Als de rente niet omhoog gaat stort het pensioen stelsel helemaal in.
        Als de rente wel omhoog gaat stort het banken stelsel in en wordt overheids-schuld onhoudbaar.
         
         
         

        Reply

      • Pieter Says:

        Hallo Remco en Taco,
        Het laag houden van  de reële rente is m.i. dweilen met de kraan open, maar met dit verschil dat er dagelijks meer water bij komt dan de dweil kan opnemen. De schulden als percentage van het BNP blijven dan hoogstwaarschijnlijk toenemen (vergelijk Japan). Daarbij komt dat de pensioenen die op kapitaaldekking zijn gebaseerd dan naar gort gaan en daarmee de effectieve vraag. Vooral als ook de inflatie nog eens gaat oplopen door hogere importprijzen.
        Maar ik geef toe dat het onverstandig is om de reële rente heel abrupt en fors te verhogen zoals Volker in 1982 heeft gedaan. Banken moeten enige tijd krijgen om zich op de toekomst voor te bereiden. Daarom lijkt het me gewenst dat de ECB zo snel mogelijk aangeeft dat ze op middellange termijn (twee à drie jaar?) streven naar een lange reële rente van 2,5 à 3%. Dan weten banken en ook pensioenfondsen waar ze aan toe zijn. Dat weten ze nu niet. Waarom zouden er wel plannen moeten liggen voor het terugdringen van de begrotingstekorten en niet voor het verhogen van de lange reële rente? Beide zijn m.i. nodig,
        Flexibiliteit moet er zijn, want het evenwichtsniveau van de lange reële rente is niet constant in de tijd, maar dit mag niet leiden tot een structureel lage reële rente, want dat betekent blijvende economische stagnatie. Landen met een lage schuldquote hebben volgens mij een hogere winstvoet. Laten Westerse bedrijven die veel exporteren niet een hogere winstgroei zien?
         

        Reply

        • Taco Says:

          Ik ben het helemaal met je eens. Het grote probleem is dat het verhoge van de rente een dramatisch effect heeft op de huidige financiele elite. En die zullen alles doen om dat te voorkomen.

          Reply

  5. G van Grijnen Says:

    Merkel wordt gegijzeld door haar eigen partijgenoten. Kan geen kant meer op. Heeft niets te maken met haar beta verstand maar alles met haar ridicule Zeeuws Meisje voorstellen voor een jaarlijkse sluitende begroting om Bild en amdere oliedomme populisten te plezieren.

    When the tough get going, the Germans become hysterical. De geschiedenis bewijst het.

    Duitsers hebben een werkelijk niet te evenaren talent om de wereld in het ongeluk te storten.

    Ik ben bang dat het dit keer niet anders zal zijn.

    Reply

    • Pieter Says:

      “Merkel wordt gegijzeld door haar eigen partijgenoten”
      Politici mogen niet te ver voor de muziek uitlopen anders verliezen ze de verkiezingen. Dat geldt voor alle politici en dus ook voor Merkel en haar partijgenoten. Bij het beoordelen van politici moet je m.i. andere maatstaven aanleggen dan bij het beoordelen van wetenschappers.
      Bij politici gaat het er m.i. vooral om of ze in de goede of de verkeerde richting lopen. Nederlandse politici zoals Rutte en De Jager, maar ook Cohen, Pechtold en Sap lopen overduidelijk in de verkeerde richting. Zij steunen het voorstel om het EFSF toe te staan staatsobligaties van Eurolanden op te kopen. Dit is verkeerd, omdat het opkopen van staatsobligaties tot een lagere lange reële rente en een hogere inflatie leidt, waardoor de economische groei verder zal stagneren en de koopkracht van Nederlandse pensioenen globaal zal halveren.
      De Euro in zijn huidige vorm is niet te redden. Ook niet als Nederland z’n hele pensioenvermogen van 800 miljard er tegenaan gooit en desnoods ook nog z’n aardgasopbrengsten.
      Er zullen landen uit de Euro moeten. (in ieder geval Griekenland, Ierland en Portugal). Die landen moeten devalueren en hun schulden zullen globaal gehalveerd moeten worden om te voorkomen dat de effectieve vraag (economische groei) te ver inzakt en de werkloosheid nog hoger oploopt. Anders krijg je een revolutie.
      Daarnaast zijn er landen zoals Spanje en Italië, die wellicht niet hoeven te devalueren, maar die wel te hoge schulden hebben en bovendien kampen met een stagnerende bevolkingsgroei en een sterke vergrijzing. Om de hoge schulden terug te dringen zal er bezuinigd moeten worden, maar dan stagneert de economische groei en blijft de werkloosheid hoog. Om de economische groei in Spanje en Italié te stimuleren zal er zeg 20% op de staatsschuld moeten worden afgeschreven. De financiële wereld verzet zich hiertegen. Die willen dat Spanje en Italië meer tijd krijgen om te bezuinigen. Daarvoor is nodig dat de lange reële rente laag blijft. Dat verhoogt de winstgevendheid van de banken (ook de Duitse en de Nederlandse banken). Maar bij een lage (of zelfs negatieve) lange reële rente ontbreekt de prikkel om de schulden te verlagen. Het terugdringen van de schulden wordt dan een gebed zonder end. Een lage reële rente stimuleert speculatie. Dan ontstaat een instabiele schuldeneconomie met zeer lage economische groei. Merkel begrijpt dat (de analyse zal wel van de Bundesbank gekomen zijn), maar de Nederlandse politici begrijpen dit kennelijk niet. En dat ia heel vreemd, omdat Nederland in tegenstelling tot Duitsland en andere Eurolanden over een gigantisch pensioenvermogen van 800 miljard beschikt. Het evenwichtsniveau van de lange reële rente ligt op lange termijn rond de 2,5 à 3% (vanaf 1815 tot heden).
      De huidige lange reële rente ligt daar 2 à 3% onder. Dit betekent dat Nederland in tegenstelling tot de ander Eurolanden jaarlijks 16 tot 24 miljard aan vermogensinkomsten misloopt. Hierdoor en niet door de langere levensverwachting is de gemidderlde dekkingsgraad van Nederlandse pensioenfondsen tot beneden de 100% gezakt en worden de pensioenen bij de grote pensioenfondsen al vanaf 2008 niet meer geïndexeerd. Hierdoor staat het hele Nederlandse pensioenstelsel onder zware druk. De kostendekkende pensioenpremie zou omhoog moeten, maar de overheid wil dit niet toestaan, omdat de kosten van de AOW door de langere levensverwachting oplopen. De overheid toont zich een voorstander van een kunstmatig lage reële rente om de Euro te redden, maar probeert de negatieve gevolgen hiervan op de aanvullwende pensioenen af te wentelen. Als de lange reële rente nog tien jaar op dit lage niveau gehandhaafd blijft (om Italië en Spanje de kans te geven om te bezuinigen) zal dit Nederland (en alleen Nederland) ongeveer 200 miljard extra kosten. Desondanks tonen Nederlandse politici zich een voorstander van het opkopen van staatsobligaties in plaats van het afwaarderen van staatsobligaties. Dit laat m.i. zien dat Nederlandse politici totaal geen benul hebben wat er aan de hand is. Het hoge percentage alpha’s in de Tweede Kamer lijkt me de meest aannemelijke verklaring voor dit irrationele gedrag. Maar als jij een betere verklaring weet (en die ook aannemelijk kan maken) hoor ik die graag.

      Reply

  6. G van Grijnen Says:

    Als economie een exacte wetenschap was in plaats van een gedragswetenschap zou ik je gelijk geven. Maar daar is geen sprake van. De theorie van de verbrandingsmotor bijvoorbeeld is onomstreden en niemand zal het in zijn hoofd halen om hierover te gaan polemiseren.

    En dat is precies het verschil tussen exacte wetenschappen en sociale wetenschappen.

    In de economie bestaan geen absolute wetten, maar opvattingen. Die opvattingen zijn veranderlijk en afhankelijk van de econoom die toevallig in de mode is. John Maynard Keynes, Milton Friedman,Karl Marx of zelfs de in sommige kringen tegenwoordig buitengewoon populaire Ludwig von Mises.

    Over de oorzaken van de Grote Depressie in de vorige eeuw wordt nog steeds gedebatteerd.

    Het is een illusie te denken dat menselijk gedrag tot drie cijfers achter de komma berekend kan worden.

    Het is dan ook opvallend dat jij een berekening geeft van de nadelige gevolgen van het opkopen van obligaties maar de berekening van het afwaarderen van obligaties achterwege laat.

    Voor Griekenland, Portugal en Ierland ben ik het met je eens, die landen zijn reddeloos verloren en ik vermoed dat banken die klap nog wel kunnen opvangen.

    Maar Italie en Spanje zijn een ander verhaal.

    Franse banken zitten tot over hun oren in Spaanse en Italiaanse staatsobligaties. Een bankroet van Spanje en Italie zou tot een ogenblikkelijk bankroet van alle Franse banken en waarschijnlijk tot een bankroet van het hele Europese bankwezen leiden.

    En waarschijnlijk tot het bankroet van landen, die net als Ierland en IJsland, banken hebben waarvan de balanstotalen een veelvoud bedragen van het bbp.

    Zoals Nederland bijvoorbeeld.

    Reply

    • Pieter Says:

      Economie is wel een exacte wetenschap, maar één met gedragsparameters die in korte tijd kunnen veranderen. Daarom is economie moeilijker dan natuurkunde en scheikunde. Ijzer gedraagt zich bij een bepaalde druk en een bepaalde temperatuur steeds hetzelfde, maar van mensen kun je dat niet zeggen.

      Het is waar dat er bij het afwaarderen van staatsobligaties grote verliezen ontstaan bij de banken, maar die hebben sinds 2000 ook heel erg geprofiteerd van het goedkoop geld beleid van de centrale banken. What goes up must come down. De winsten, die je in goede jaren behaald moet je opzij zetten voor slechte jaren. Dat hebben veel banken niet gedaan omdat dit de winstgevendheid aantast en zij van de veronderstelling zijn uitgegaan dat ze in geval van nood wel gered zullen worden. Dit gedrag weerhoudt centrale banken ervan om te doen, waarvoor ze zijn ingehuurd en dat is om voor een stabiel financieel klimaat te zorgen. Het idee dat je een verkeerd monetair beleid (QE3 gaat gegarandeerd niet werken, maar maakt de ellende alleen maar groter) niet meer zou kunnen ombuigen omdat je dan teveel schade zou oplopen is wel heel defaitistisch.
      Hetzelfde argument hoorde je vroeger bij het afschaffen van de slavernij, of het aanscherpen van de milieueisen of het rookverbod. De kosten van niet afwaarderen en een noodgedwongen blijvend goedkoop geld beleid zijn permanente economische stagnatie (zie Japan) Daarom is Duitsland voor het terugdringen van schulden. Dit betekent dat de lange reële rente omhoog moet en dit betekent dat banken zware tijden tegemoet gaan. De recente uitspraken van Lagarde interpreteer ik als een schot voor de boeg van de banken, dat ze op korte termijn plannen moeten maken voor de storm die op komst is.
      Duitsland is bereid om de banken wat meer tijd te geven om zich aan te passen, omdat ze geen pensioenvermogen van 800 miljard te verdedigen hebben. Het blind achter Duitsland aanlopen wat Rutte doet getuigt van het niet doorzien van de te verwachten extra negatieve financiële gevolgen voor Nederland. Nederland kan m.i. wel meedoen aan het steunfonds, maar moet zich verzetten tegen het ongelimiteerd opkopen van Spaanse en Italiaanse staatsobligaties. De onvermijdelijke verliezen moeten m.a.w. zo snel mogelijk genomen worden. Dat is ook in het belang van de banken, want na regen komt zonneschijn.

      Reply

  7. G van Grijnen Says:

    Allereerst, jij hebt buitengewoon merkwaardige opvattingen over wat een exacte wetenschap is. De weinige zekerheden, *exacte* zekerheden in deze wereld zijn natuurkundige, meetbare zekerheden. Ik heb de theorie van de verbrandingsmotor genoemd. Als jij het sleuteltje in het contactslot van je auto omdraait verwacht je dat de motor aanslaat. Als de motor niet aanslaat denk je aan een defect en komt het geen moment bij je op om de theorie van de verbrandingsmotor in twijfel te trekken.

    In de economie bestaan dergelijke mathematisch bewezen zekerheden helemaal niet. Wat jij gedragsparameters noemt is psychologie, perceptie – zaken die helemaal niet gemeten kunnen worden.

    Het bewijs lever je trouwens zelf. Jij kunt geen exacte berekening geven van de verliezen die ontstaan bij het afwaarderen van Spaanse en Italiaanse obligaties. En wie zegt trouwens dat het blijft bij Spanje en Italie? Frankrijk en Belgie worden inmiddels ook met argwaan bekeken. Perceptie. Psychologie. Jouw oplossing, liquidatie (ik denk aan de vermeende uitspraken van Andrew Mellon), is een sprong in het diepe. Geen enkele garantie dat het geneesmiddel niet erger dan de kwaal is.

    Dat heeft niets met defaitisme te maken (de analogie met de afschaffing van de slavernij en het rookverbod ontgaat me trouwens volkomen) maar meer met de wijze waarop de lucht uit een zeepbel wordt gelaten.

    Of, zoals John Kenneth Galbraith ooit schreef: een zeepbel doorprikken is geen kunst, maar een zeepbel zodanig met een naald bewerken dat de lucht er langzaam uitloopt vereist buitengewoon delicaat handwerk.

    Reply

    • taco Says:

      Mijn professor wetenschapsfilosofie in 1988: Je hebt maar een exacte wetenschap en een empirische wetenschap.
      De exacte wetenschap is “wiskunde”, de empirische wetenschap is “postzegels verzamelen”.

      Reply

      • G van Grijnen Says:

        Het probleem van de economische wetenschap is dat de postzegelverzameling nooit compleet zal zijn vanwege de duizelingwekkende complexiteit van organismen.
         
         

        Reply

        • PIETER Says:

          hET DOEL IS NIET OM TE STREVEN NAAR VOLLEDIGHEID, MAAR NAAR EEN THEORIE DIE NIET IN STRIJD IS MET DE FEITEN (ZIE POPPER). dE THEORIE WAAR HET NU OM GAAT IS OF HET KOSTE WAT KOST HANDHAVEN VAN DE EURO IN ZIJN HUIDIGE VORM MIDDELS EEN KUNSTMATIG LAGE REËLE RENTE TOT MEER ECONOMISCHE GROEI LEIDT.
          Zonder economische groei is het vrijwel onmogelijk om de hoge schulden terug terug te dringen. Daarom hebben crediteuren en debiteuren een gemeenschappelijk belang en dat is het bevorderen van economische groei. In dit kader moet je m.i. de noodzaak van afwaarderen zien. Voor duurzame economische groei is het bereiken en handhaven van algemeen macro-economisch evenwicht nodig. Dit betekent niet alleen begrotingsevenwicht en prijsstabiliteit, maar ook volledige bezetting van het produktieapparaat (w.o. volledige werkgelegenheid) en wisselkoersstabiliteit. Ook is een inkomensverdeling nodig die als redelijk wordt ervaren, anders breken er stakingen en onlusten uit.
          Nu kun je middels een algemeen evenwichtsmodel bewijzen dat er één en maar één lange reële rente is, waarbij simultaan aaan al deze evenwichtsvoorwaarden is voldaan. Dit evenwichtsniveau is niet direct waarneembaar, maar wel indirect. In de tijd van Wicksell was het voldoende om naar het algemeen prijsniveau te kijken. Markten waren flexibel en de meeste landen hielden er een gouden standaard op na. tegenwoordig zijn marktenm minder flexibel (vooral in Zuid-Europa) en hebben we geen gouden standaard en geen vaste wisselkoersen meer. Landen proberen elkaar de loef af te steken met een nog lagere wisselkoers en een nog lagere korte reële rente. Dit goedkoop geldbeleid is de oorzaak van de huidige macro-economische onevenwichtigheden.
          Voor het bereiken van macro-economisch evenwicht is niet voldoende dat het begrotingsevenwicht wordt hersteld. Tegeijktijd zullen de korte en lange reéle rente omhoog moeten tot bij benadering het actuele evenwichtsniveau. Zolang de korte reële rente op een kunstmatig laag niveau gehandhaafd blijft is macro-economisch evenwicht en een duurzame economisch herstel onbereikbaar. Om dit in te zien heb je een algemeen evenwichtsmiodel nodig, Daarom ben ik van mening dat economie een exact vak is en geen babbelvak. Maar ik kan me best voorstellen dat deze opvatting als uiterst merkwaardig wordt beschouwd.
          Het afschrijven op staatsobligaties (ook eventueel de Italiaanse en de Spaanse) is eenmalig. Het permanent laag houden van de korte en lange reële rente levert een permanent lage economische groei op. Voor Nederland komt daar nog een extra jaarlijks verlies van 20 miljard euro bij. De som van een permanent lagere economische groei en een permanent jaarlijks verlies van 20 miljard is altijd groter dan willekeurig welk eindig eenmalig verlies op staatsobligaties. Tenminste als je uitgaat van een discountfactor 0, Alleen bij een hoge lange reële rente bestaat er een kans dat het verlies op de staatsobligaties hoger uitvalt. Hoe lager de reële rente hoe hoger de contante waarde van alle misgelopen toekomstige inkomensstromen.
          Tenslotte nog iets ter verduidelijking van de analogie met het afschaffen van de slavernij. De zuidelijek staten van de USA wilden de slavernij niet afschaffen omdat slaven goedkoper waren dan ingehuurde arbeidskrachten. De weerstand van de zuidelijke staten was tevergeefs. Niet zozeer omdat ze de burgeroorlog verloren, maar omdat de industrialisatie ervoor zorgde dat er machines kwamen die in gebruik goedkoper waren dan slaven. Hierdoor daalde de waarde van slaven en dit brak de weerstand tegen het afschaffen van de slavernij. Iets vergelijkbaars kun je verwachten als je de markt z´n werk laat doen bij de huidige schuldencrisis.

          Reply

          • Taco Says:

            Hallo Peter.
            In grote lijnen ben ik het met je eens. Mijn zoon krijgt een aanbieding voor jeugd sparen, met een rente van 2%. De inflatie is nu2.6%. Dat gaat niet werken. Ik heb het Nibut gevraagd hoe ik hem dat moet uileggen. Maar ze begrepen er niets van en kwamen met de opmerking dat ik er maar wat bij moest leggen.
            Je snapt dat het hele systeem zo vast gaat lopen. Yield op assets onder het inflatie niveau maakt in een keer een eind aan de pensioenen en spaarders. Ieder begrijpt dat we in een rampen scenario zitten. Geen klimaat om te gaan investeren.
            Maar er zit meer in het vat. Om te begrijpen wat er gaat gebeuren in de economie is inzicht in “hoe werken de media”, “geopolitiek” ,”gewone politiek” en “sociologie”  nodig. Zo ben ik het ook met G van Grijnen eens.
            Trichet heeft al aangekondigd dat hij geen inflatie ziet. (Media manipulatie hij ziet natuurlijk inflatie, meeste journalisten weten hoe je het woord spelt maar daar houdt het dan ook op. En een journalist die wel een kritische vraag stelt krijgt bij de volgende persconferentie geen perskaart meer.)
            De Tilmant en de Zalms van deze wereld gaan echt hun salaris niet opgeven. (Sociologie) China heeft een hekel aan de hegemonie van de VS maar is nog banger voor zijn eigen bevolking en voor onrust in eigen land door hoge inflatie en hoge olieprijs. Merkel wordt in de wurgreep gehouden door Ackerman van Deutsche Bank.

            Ikzelf denk dat  je met deze kennis geweldige beleggingsresultaten moet kunnen halen. Ik vermoed dat de rente laag blijft, er komt een vorm van QE3, prijzen van  aandelen, obligaties en grondstoffen zullen stijgen waardoor ook de winsten zullen dalen. Ook zal de koopkracht afnemen door stijgende grondstofprijzen. Vooral olie is belangrijk.  Hierdoor zullen Asset prijzen weer instorten, (misschien wel voordat QE3 stopt)Yields en asset prijzen zullen in de volgende stap lager zijn.  Pensioenen zullen kompleet uitgehold worden en consumenten gaan stoppen met consumeren om nog meer te sparen voor slechte tijden. Er is nu sprake van reële negatieve rente, dat wordt erger. Denk aan 4 a 5% De reële economie gaat uiteindelijk enorm leiden onder dit scenario. Onrust en rellen zijn mogelijk zelfs oorlog sluit ik niet uit. De VS voert nu al 5 oorlogen dan kunnen er nog wel wat bij (Bij hoeveel is er sprake van een wereld oorlog?). Het grote probleem is de tijdschaal. Als we geluk hebben voltrekt dit scenario in 1 jaar als we pech hebben gaat het tien jaar duren. Tot nu toe komen al mijn verwachtingen redelijk uit.. Ik heb velen in de winter en voorjaar mensen gewaarschuwd voor aandelen in het algemeen en speciaal voor bank aandelen. (Om dat te voorzien was niet moeilijk) Voor beleggen is het grote probleem de timing.

            Het is belangrijk om te begrijpen dat er niemand is met inzicht, die op dit moment zit te wachten op de beste oplossing voor ons allen. En zij die het begrijpen zijn te bang om in te grijpen of worden monddood gemaakt. Je ziet hoe Ron Paul uit de media wordt gehouden
            http://www.thedailyshow.com/watch/mon-august-15-2011/indecision-2012—corn-polled-edition—ron-paul—the-top-tier

            Reply

            • Pieter Says:

              Hallo vanuit Spanje,
              De voor mij belangrijkste reden om op deze site te reageren is dat ik merk dat mijn vrienden met een academische opleiding niet in de gaten hebben dat hun pensioen helemaal naar de verdommenis gaat. Als ik hun probeer uit te leggen wat er aan de hand is luisteren ze wel, maar kijken ze me niet begrijpend aan. Het geheel doet me denken aan het verhaal van de kikker in de pan met koud water, die vervolgens langzaam aan de kook wordt gebracht. Tegen de tijd dat de kikker in de gaten krijgt dat hij beter uit de pan kan springen is hij te laat.
              Ik vind het onbegrijpelijk dat links en rechts Nederland voor het handhaven van de Euro in zijn huidige vorm zijn middels het kunstmatig laag houden van de korte reële rente. Alle Nederlandse werknemers (linkse en rechtse) zitten verplicht in een pensioenfonds. Linkse en rechtse kiezers gaan op z´n minst 40% van hun aanvullend pensioen inleveren (en vervolgens natuurlijk ook van hun AOW, want daar krijg je straks het effekt van een alsmaar stijgende demografische druk). Waarom steunen Linkse en rechtse partijen dan de financiële sector in plaats van hun kiezers? Het antwoord op deze vraag zal van sociologen en politicologen moeten komen. Hier lijkt perceptie een grote rol te spelen. Waarschijnlijk heeft de financiële sector zulke goede netwerken dat ze de bevolking via de media en de politieke partijen knollen voor citroenen kunnen verkopen. De Volkskrant heeft in de afgelopen 2 maanden al drie artikelen over hoe slecht het met Zwitserland zou gaan gepubliceerd, terwijl de Zwitserse bevolking het nog nooit zo goed heeft gehad als vandaag. Kennelijk moet de Nederlandse bevolking angst voor een alleingang worden aangejaagd.
              In Spanje, waar ik me nu bevind, is de bevolking sinds 15 mei in opstand gekomen. Studenten organiseren het verzet tegen huisuitzettingen en dergelijke. Het gaat er heel gedisciplineerd aan toe. Geen geweld, zoals in Griekenland. Corrupte politici worden aangepakt. Zelfs de PP (vergelijk VVD) heeft invloedrijke, maar corrupte, politici van de verkiezingslijst gehaald. Verzet helpt dus. Maar in Spanje is de werkloosheid bij jongeren 40%. Dan moet je als pas afgestudeerde wel de straat op.
              Ik denk niet dat er bij Cohen, Sap en Pechtold sprake is van corruptie. En ook niet bij Bolkesteijn, Rutte en De Jager. Ik denk dat politici voor een lage reële rente zijn, omdat ze dan minder hoeven te bezuinigen. Dat ze zodoende het vuile werk opknappen voor de financiële sector (en wel geld hadden kunnen vangen) ontgaat ze, omdat de meeste niet kunnen rekenen. Hierdoor ontgaat de meeste ook dat ze hierdoor voor lagere pensioenen, een stagnerende economische groei en meer speculatie kiezen.
              Tot slot nog een aardig verhaal dat me te binnen schiet over het al dan niet afschaffen van de slavernij. Ik heb ergens gelezen dat de Grieken op de hoogte waren van het principe van de stoommachine, maar daar niet mee zijn doorgegaan, omdat ze dan geen werk meer zouden hebben voor hun slaven. In hoeverre het verhaal waar is kan ik niet meer nagaan, maar dat doet er ook niet toe. Stel dat de industriële revolutie driehonderd jaar voor Christus was begonnen in plaats van in de tweede helft van de 18e eeuw. Hoe rijk waren we dan vandaag niet geweest? En wat zullen ze in de toekomst zeggen als de centrale banken met steun van politici nog vijftig jaar een goedkoop geld beleid blijven voeren?

              Reply

  8. G van Grijnen Says:

    De Zwitserse bevolking heeft het nog nooit zo goed gehad als vandaag, zegt Pieter.
    Vandaar natuurlijk dat de Zwitserse Centrale Bank uit wanhoop  gezworen heeft de geldpersen ongelimiteerd Zwitserse franken te laten uitspugen om euro´s op te kopen. 
    Omdat het zo goed gaat in Zwitserland!
    En om de Volkskrant te plezieren natuurlijk.
     

    Reply

Leave a Reply